Kruul gebouw in Leuven
Architecturale parel herbergt kantoren, eventruimte en woonstudio

“Onhandig driehoekig perceel maximaal benut”

Vlakbij het drukste kruispunt van Leuven staat KRUUL, thuisbasis van DMOA architecten en Maggie Program vzw. Met ook nog een unieke eventruimte en een woonstudio erbij is het gebouw een schoolvoorbeeld van ruimtelijk rendement. “Mensen staan er vaak versteld van dat wij zo veel konden realiseren op zo’n beperkte ruimte. Het vorige gebouw stond jarenlang te koop omdat het veel mensen afschrikte door de verkrotte toestand en de complexe randvoorwaarden. Niemand zag veel potentieel in het kleine restperceeltje van 60 m²”, aldus Benjamin Denef, architect en één van de drijvende krachten achter het project.

In 2009 richten Benjamin Denef en Matthias Mattelaer DMOA architecten op. Doorheen de jaren groeit het team, zodat een verhuis uit het kantoor in de Groenstraat in Heverlee zich opdringt. Op zoek naar een nieuwe locatie, laat Benjamin zijn oog vallen op een driehoekig perceeltje langs de Erasme Ruelensvest, waar hij vaak voorbijfietst. Het staat te koop, verloederde woning inclusief, en de zaakvoerders van DMOA worden de nieuwe eigenaars. Na uitvoerig overleg met Stad Leuven koopt het architectenbureau ook nog enkele kleine stukken van het parkje achter en naast de bouwgrond zodat de driehoekige spie een trapezium wordt met iets meer mogelijkheden. 


De bouw had veel voeten in de aarde en er viel al eens een lijk uit de kast, maar vandaag siert een opvallend gebouw de buurt. Een buurt waar DMOA architecten een band mee voelt en daarom investeert het architectenbureau in de sociale cohesie, middels verschillende ingrepen rond zijn nieuwe thuishaven. Het gebouw kreeg de naam KRUUL, naar het feit dat het gelegen is tussen de Erasme Ruelensvest en het Ruelenspark en de associatie van de afgeronde hoek van het gebouw met een krul, en werd meer dan louter een kantoorgebouw. Zo is het ook een unieke eventlocatie en herbergt het gebouw ook een woonstudio. Daarnaast werd zelfs al nagedacht over de toekomst. De verschillende ruimtes kunnen na pakweg twintig jaar immers makkelijk worden omgevormd tot  woonentiteiten. Het gebouw is om die reden ook gebouwd volgens het built to last-principe, met een massieve structuur uit beton met maximaal open vloerplan en verticale schacht voor trap en technieken.

Door verschillende ingrepen rond KRUUL, willen we de buurt opleuken en de sociale cohesie vergroten. - Benjamin Denef, architect

Het project

De vraag: meer ruimte voor werknemers

“Hoewel niemand stond te springen om iets met het perceeltje aan te vangen, bleek het - toen ik mijn interesse in de grond kenbaar maakte - toch niet zo evident om er een gebouw met een woonstudio op tuinniveau - dat één verdieping onder straatniveau ligt - en vier verdiepingen kantoorruimte, te realiseren”, begint Denef te vertellen. “In het Bijzonder Plan van Aanleg is het terrein immers ingekleurd als woonzone. Gelukkig werd er uiteindelijk een uitzondering gemaakt.”

Nadenken over ruimtelijk rendement is nadenken over hoe stedelijke functies zo optimaal mogelijk gecombineerd kunnen worden op daarvoor geschikte locaties, zodat hun verweving ook een maatschappelijke en ruimtelijke meerwaarde biedt. - Anke Vos, omgevingsambtenaar Stad Leuven

“Als er gesproken wordt over ruimtelijk rendement, wordt er vaak vanuit gegaan dat we enkel spreken over meer woningen op dezelfde bebouwde oppervlakte”, zegt Anke Vos, omgevingsambtenaar van Stad Leuven. “Nadenken over ruimtelijk rendement betekent echter nadenken over hoe stedelijke functies zo optimaal mogelijk gecombineerd kunnen worden op daarvoor geschikte locaties, zodat hun verweving ook een maatschappelijke en ruimtelijke meerwaarde biedt. Het perceel is gelegen binnen een BPA. Voor het bouwvolume en de bestemmingen werd hiervan niet afgeweken. Al moet gezegd worden dat de harmonieregel ruim geïnterpreteerd werd omdat we overtuigd waren van de architecturale waarde van het gebouw. Wel werd afgeweken van de onderlinge verhoudingen die voor de bestemmingen in het BPA werden vooropgesteld omwille van de specifieke vorm van het terrein. Om die reden werd ook een openbaar onderzoek georganiseerd. Er werden geen bezwaarschriften ingediend.”
 

De oplossing: kantoren, eventruimte en woonstudio

En uiteindelijk werd dat ruimtelijk rendement onverwachts zelfs nog groter. “We zijn ons gebouw nog maximaler gaan benutten dan aanvankelijk gepland”, zegt Kaatje Spapen, ingenieur-architecte en verantwoordelijk voor het luik events. “Oorspronkelijk palmden we de vier verdiepingen volledig in met ons architectenkantoor, maar al snel bleek dat we zelf niet alle ruimtes 100% van de tijd zouden benutten. Daarom hebben we van het gelijkvloers een gezellige ontvangstruimte gemaakt, met als doel die in te zetten voor events. Daar staat ook een ruime open keuken, zodat er eventueel kan worden gekookt voor de genodigden. En ook de derde verdieping met ruim dakterras doet ondertussen dienst als eventruimte. We willen echt uitgroeien tot een sociale hub voor bedrijven en particulieren in de omgeving. Ook de sociale controle van de buurt verhoogt door al die bedrijvigheid. Het gebeurt zelden dat er hier ’s avonds niets te beleven valt.”

Woonstudio aan achterkant van het gebouw

Ruimtelijk rendement was ook de rode draad bij het uittekenen van de woonstudio. Die is slechts 25m² groot, maar door allerlei vernuftige ingrepen en snufjes, zoals onder meer een deur die kan fungeren als badkamer- of kastdeur, ingebouwde kasten of een alkoofbed met opbergruimte eronder, wordt die geringe oppervlakte maximaal benut.

 

Muurschildering op de gevel van de buren“Wij krijgen heel veel positieve reacties van de buurt”, gaat Denef voort. “Maar daar eindigt het voor ons niet. We willen de buurtbewoners meer geven dan enkel een mooi gebouw. We willen ook de buurt opleuken en de sociale cohesie bevorderen. Kortom: niet enkel onszelf dienen, maar ook de gemeenschap rond ons uitnodigen. Daartoe plaatsten we bankjes in het achtergelegen parkje, lieten we een muurschildering aanbrengen op de zijgevel van de woning waar we op uitkijken en toverde Maarten Houben, een student van de KU Leuven, samen met professor Andrew Vande Moere onze zijgevel om tot muziekdoos, de zogenaamde MUURmelaar. Wie via het paadje naast KRUUL naar het parkje gaat, hoort muziek op het ritme van zijn wandeltempo. De muur is als het ware een reuzengrote, interactieve xylofoon. Zo is de architectuur van KRUUL niet louter visueel, maar ook auditief.”

 

 

 

 

De uitvoering: handen zelf uit de mouwen gestoken

De uitvoering liep niet van een leien dakje, en dat mag je gerust een understatement noemen. Zo bleek de aanpalende woning constructief zeer labiel en was ze in de laatste 150 jaar al meer dan 15 cm scheefgezakt, wat de voorbereiding van de werf vrij complex maakte. “Door de moerasbodem moesten we ons gebouw op palen funderen. We hebben van de nood een deugd gemaakt en die ineens voorzien als energiepalen. Daarbij worden er in de palen warmtewisselaars gebetonneerd die warmte aan de grond onttrekken en via een warmtepomp finaal het gebouw verwarmen en in de zomer passief koelen. De machine die de palen boort weegt 80 ton en kon enkel op het kleine perceel rijden als eerst heel het terrein werd opgehoogd met brekerszand. Een ander probleem was de verstrengeling van eigendommen: een kleine ondergrondse ruimte van de af te breken woning werd blijkbaar gebruikt door de buurman, dat was de voormalige bewoner waarschijnlijk met hem overeengekomen. Na lang palaveren konden we uiteindelijk tot een financieel compromis komen met de man en werden de gebouwen gescheiden.”


Opvallend: de architecten staken ook zelf de handen uit de mouwen, foto’s in het gebouw herinneren aan die bijzonderheid. “Ik heb vanop het dak 10.000 emmers beton naar boven getrokken, drie maanden lang”, zegt Denef. “Niet alleen om de kosten te drukken, maar ook omdat ik het leuk vond zelf de handen vuil te maken en wat fysieke arbeid te kunnen doen naast mijn bureaujob.” Het resultaat mag er zijn: de gevel van het kantoorgebouw is bekleed met zacht bruin stampbeton van slechts  10 centimeter dik, dat met behulp van een glijbekisting werd aangebracht en handmatig is aangedamd door werknemers van DMOA architecten en bouwbedrijf Geuns als ervaren aannemer. Ook de keuken op het gelijkvloers en al het andere meubilair werd door het DMOA-team eigenhandig gebouwd.

Wat beter kon: een intens proces

“Het hele proces van vooradvies, aankoop grond, grondruil van extra stukjes grond met Stad Leuven, het uitkopen van de buur, de studie van de stabiliteit van de wankele buurwoning en de moeraszone en debatten over de afwijkingen van het BPA heeft samen met het gegeven dat je als architect voor jezelf bouwt, op een piepklein en dus moeilijk bebouwbaar perceel het project tot een zeer intense periode gemaakt met de nodige doorlooptijd. Maar het heeft zeker de moeite geloond. Zowel Stad Leuven als wij hebben onze nek uitgestoken om tot een project te komen met maximaal ruimtelijk rendement, dat een versterking kan zijn voor een hele buurt. Al de complexiteiten die ik net heb opgenoemd hebben ertoe geleid dat we de vergunning verdienden voor deze afwijkende bouw. Ik vrees dan ook niet dat dit een precedent kan zijn. Ik ben er voorstander van om telkens intensief in dialoog te gaan met de dienst Omgeving en ad hoc, case per case de aanvragen te bestuderen, in plaats van verordeningen en ellenlange lijsten met regels te moeten doorworstelen die vaak geen oplossing bieden voor dit soort complexe restperceeltjes.

De troeven

Op de koffie bij de architect thuis

Interieur gebogen hoek“Wij zijn bijzonder fier op onze nieuwe thuishaven”, aldus Spapen. “Ze heeft dan ook enkele grote troeven. Op de eerste plaats natuurlijk de architectuur. KRUUL is door zijn gevel die op ambachtelijke wijze werd gerealiseerd een echte eyecatcher. Ook de bocht die het gebouw maakt, is op z’n minst bijzonder te noemen. Daarnaast is er de ligging, tussen de stad en het park. Onze werknemers en bezoekers kunnen vanop het terras op de derde verdieping genieten van een prachtig zicht op de Leuvense binnenstad, maar wie nood heeft aan wat rust, hoeft zijn hoofd maar 180° te draaien. Ook de evenementen die hier plaatsvinden zijn een belangrijke troef voor KRUUL, want ze zijn de ideale gelegenheid om aan netwerking te doen. De laatste en misschien wel grootste troefkaart is de huiselijke sfeer die hier hangt. Mensen die in de ruimte op het gelijkvloers rond de tafel gaan zitten met de architect, hebben echt het gevoel bij hem op de koffie te gaan, in zijn huiskamer. Het contact is zo vanaf minuut één bijzonder laagdrempelig. 

 

Mensen die in de ruimte op het gelijkvloers rond de tafel gaan zitten met de architect, krijgen het gevoel in zijn huiskamer op de koffie te gaan. - Kaatje Spapen, ingenieur-architecte

Huiskamer

Kaderstuk: ‘Grondruil’ met Stad Leuven

Een opvallend maar noodzakelijk gegeven in dit project, is de ‘grondruil’ tussen DMOA architecten en Stad Leuven, die een win-winsituatie opleverde. De volledige zone, inclusief de delen die verkocht werden aan DMOA architecten, ligt volgens het BPA in rode zone, zone voor wonen. Het BPA maakt ook melding van de doorgang, het pad dat de verbinding maakt tussen de Erasme Ruelensvest en het Ruelenspark. Door een klein stukje ter hoogte van de voorgevel aan de stad te verkopen, kwam er wat meer ruimte voor het pad en daardoor werd het pad ook beter zichtbaar. De afgeronde hoek van het gebouw speelt daarin ook een belangrijke rol. De zone naast het pad die verkocht werd aan DMOA architecten en voorzien werd van een erfdienstbaarheid zodat de groendienst makkelijker door kan, maakt het voor het architectenbureau ook mogelijk ramen en deuren te voorzien in de zijgevel omdat die nu ver genoeg van de zijmuren van de buren staat. Dat heeft op zijn beurt het voordeel dat er sprake is van sociale controle omdat vooral de woonentiteit die in het project voorzien is zo een directe relatie heeft met het pad en het park. De zone achter het perceel die de stad op haar beurt aan DMOA architecten verkocht, maakte het mogelijk nog een kleine tuinzone te realiseren voor de woonentiteit in het project.

Technische fiche

Datum: oplevering februari 2017
Ligging: Erasme Reulensvest 21c – 3001 Heverlee
Opdrachtgever: DMOA architecten
Ontwerpteam: DMOA architecten
Projectcoördinator: Benjamin Denef
Budget: EUR 650 000 excl. Btw
Omvang: 150 m² kantoor, 2 eventruimtes, 1 woonstudio, 1 kelderberging
Aannemer: DR Bouw en bouwbedrijf Geuns (ruwbouw)

Foto's
Architect Benjamin Denef
gevel van het gebouw
Kaatje Spapen, ingenieur-architecte bij DMOA architecten
Omgevingsambtenaar Anke Vos
Afgeronde hoek gebouw
Eén van de twee permanente kantoorruimtes die KRUUL rijk is.
Grote raampartijen van het gebouw
Voorgevel gebouw
Gebogen raampartijen
één van de kantoorruimtes
Knusse keuken op het gelijkvloers
De achterkant van KRUUL, met helemaal onderaan de woonstudio