Bedrijven en woningen: sterk verweven in Vlaanderen

In tegenstelling tot wat men doorgaans denkt, bevindt het grootste gedeelte van de economische activiteiten zich in Vlaanderen niet op bedrijventerreinen, maar in verweven omgevingen. Ongeveer 75 procent van de tewerkstelling gebeurt buiten de bedrijventerreinen. Het Departement Omgeving van de Vlaamse overheid voert al enkele jaren onderzoek naar economische locaties en daaruit blijkt dat verweving tussen wonen en werken een feit is in Vlaanderen. Voor bedrijven kan dit een invloed hebben op hun manier van werken. Een bedrijf zal echter niet verhuizen omdat er bv. mobiliteitsproblemen zijn, maar enkel als het niet anders kan. 

Een Vlaamse enquête uit 2018 toont aan dat men over het algemeen denkt dat bedrijvigheid zich vooral afspeelt op bedrijventerreinen. Nochtans speelt het grootste gedeelte van de economie zich af buiten bedrijventerreinen, in verweven omgevingen. Ongeveer 75 procent van de tewerkstelling gebeurt buiten de bedrijventerreinen. De bedrijventerreinen, inclusief de kleinere terreinen die ingebed zijn in het woongebied en de (lucht)havens, nemen in Vlaanderen een oppervlakte in van slechts 5 procent van het grondgebied. Er blijkt dus duidelijk een verschil te zijn tussen wat mensen denken en de feiten. Uiteraard horen bepaalde types van bedrijven zoals grote SEVESO-bedrijven thuis op een gescheiden bedrijventerrein.

Infografiek Departement Omgeving

Historisch gegroeid, goed nabuurschap

Waar in Vlaanderen volgens het gewestplan de woonbestemming geldt, laten de voorschriften naast wonen ook allerhande economische activiteiten toe. Het is een gemengde omgeving die verweving mogelijk maakt. Behalve wonen komen er niet enkel kantoren en voorzieningen voor, maar ook  (licht) industriële activiteiten.

Daarnaast zijn veel economisch bestemde gebieden of bedrijventerreinen omgeven door woongebied. Bedrijven kiezen er echter niet altijd voor om in een woonomgeving te zitten. Veel bedrijven zijn verweven doordat er in het verleden nieuwbouwwoningen in de omgeving gebouwd zijn of verweving op het bedrijventerrein toegelaten is. 

Door dergelijke transformaties in de omgeving van het bedrijf toe te laten, wordt veel van de reglementering en actieruimte door het wonen bepaald. Als er immers woningen in de buurt zijn, zal het bedrijf rekening moeten houden met overheidsregels zoals bijvoorbeeld afstandsregels, maar ook met de potentiële hinder die ze voor de omwonenden veroorzaken, zoals goederen- en werknemersvervoer, geluid bij activiteiten, geur… Dat betekent dat het bedrijf zijn activiteiten anders zal moeten organiseren (bijvoorbeeld meer inpandig, geen laad- en losactiviteiten buiten de nachtrusturen en spitsuur vermijden …), dan wanneer het zich op een bedrijventerrein zou bevinden. Het brengt ook communicatie met de buurtbewoners met zich mee. Goed nabuurschap met bewoners vergt in het geval van grote bedrijven structurele communicatie-inspanningen, terwijl het bij kleinere bedrijven ook informeel kan. 

Vastgoed speelt wonen in de hand

In de huidige vastgoedsituatie is woonvastgoed meer waard dan bedrijfsvastgoed, op uitzondering van enkele prestigieuze (winkel)panden. Een gemengde ontwikkeling zal minder opleveren dan een monofunctionele woonontwikkeling. Zolang er een voldoende aanbod is aan monofunctionele economische locaties, zal de prijs niet in het voordeel spelen van verweven economische locaties. Onder meer door de vastgoedsituatie is het dus niet makkelijk om in Vlaanderen bestaande verweven activiteiten verweven te houden en nieuwe verweven locaties te creëren.  Nochtans biedt een verweven omgeving ook voordelen: het zorgt voor dynamische buurten en kan leiden tot lokale tewerkstelling, nabijheid tussen wonen en werken, duurzame verplaatsingen.

Besluit

Een bewustwording rond de verweving moet plaatsvinden bij zowel het beleid, als bij de bedrijven en de buurten. Voorbeelden van verweving tussen wonen en werken die goed functioneren, tonen aan dat goed nabuurschap een gedeeld verhaal is, met rechten en plichten bij de drie partijen. Dit impliceert dat communicatie tussen de partijen erg belangrijk is. 

Het beleid communiceert duidelijk over de randvoorwaarden ten opzichte van wonen en bedrijvigheid, er is een communicatieplatform of een soort klachtenpunt … en bovenal is er een houding van verdraagzaamheid en begrip voor de noden van de ander. Iedereen kan zo een rol opnemen in de ‘verweefcoaching’. Dit betekent verweving actief promoten en de kennisuitwisseling over dit onderwerp vergroten. 

Het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO) heeft een oproep gelanceerd naar steden en gemeenten voor de aanstelling van ‘verweefcoaches’. Steden en gemeenten kunnen subsidies gebruiken om zes voltijdse of twaalf halftijdse coaches aan te nemen. Deze oproep loopt nog tot 16 september. Tot slot is het ook goed om als overheid, ondernemer of particulier bewust te zijn van de vastgoedmechanismen en in te zien dat deze in de kaart van wonen spelen.

Enkele voorbeelden ter illustratie

De proactieve inzet op communicatie bij Roularta in Roeselare

De hoofdzetel van uitgeverij en mediabedrijf Roularta Media Group is gevestigd aan de Meiboomlaan in Roeselare. Die locatie, waar ook de drukkerij gevestigd is, bevindt zich in een gebied met veel andere economische activiteiten zoals stedelijke diensten, handel en horeca. Het bedrijf verhuisde in 1963 vanuit het centrum van Roeselare naar die locatie omdat het geconfronteerd werd met plaatsgebrek en een steeds moeilijkere bereikbaarheid voor vrachtwagens.

 

Locatie Roularta voor 1963

Op de nieuwe locatie was er in 1963 weinig bewoning waardoor geluid en uitstoot van de productie en het vrachtwagenverkeer voor de omgeving geen probleem vormden. Doorheen de decennia is wonen een onderdeel geworden van de omgeving en het bedrijf heeft leren omgaan met de buurt.

 

Locatie Roularta sinds 1963

Het bedrijf gebruikt hiervoor verschillende strategieën. Het koos ervoor om 10% van het budget voor nieuwe infrastructuur te besteden aan onder meer duurzaamheidsacties, geluidsreducerende maatregelen en contact met de buurt. Hierdoor wordt openheid en dialoog gecreëerd. 

Naar aanleiding van een bouw- en milieuvergunningsaanvraag ontstond er een wijkcomité. De leden vergaderen in de lokalen van het bedrijf , de jaarverslagen over onder meer milieubeleid worden online gepubliceerd … Daarnaast heeft het bedrijf geïnvesteerd in de aankoop van een aanpalend braakliggend terrein om als buffer te fungeren. Dit is nu een biodiverse groenzone. Het bedrijf heeft ook een circulatieplan voor vrachtwagens opgesteld om de hinder voor de buurt te minimaliseren. De parking van de werknemers mag ook gebruikt worden door de bewoners.

Houthandel Luyten identiteitsbepalend voor de buurt in Morkhoven (Herentals)

Houthandel Luyten is een vrij groot bedrijf dat zich in Morkhoven bevindt, een kern in het buitengebied van Herentals. Het ontstond in 1918 als houtzagerij en is geëvolueerd naar een houthandel met atelier. Het bedrijf heeft besloten om ter plekke te blijven, ook al wordt het nabijgelegen woongebied stelselmatig ingevuld door nieuwe verkavelingen. Het bedrijf heeft doorheen de jaren een grote betrokkenheid getoond bij haar omgeving door onder meer activiteiten te sponseren en hout voor de kerststal of de kleuterschool te voorzien. Het maakt deel uit van de geschiedenis van het dorp.
 
De bedrijfssite zelf is verweven: boven de eerste toonzaal heeft de dochter van de oprichter tot aan haar overlijden gewoond. De bouw van de tweede toonzaal en loods gebeurde in overleg met de buurt en er werden op de eerste verdieping van de nieuwe toonzaal appartementen voorzien. Het bedrijf zorgde ervoor dat de nieuwe gebouwen een mooie uitstraling kregen voor de buurt.

 

Verweven bedrijfssite van Houthandel Luyten in Herentals

Verweving wonen-werken belangrijk voor de bedrijfsvoering in Bissegem (Kortrijk)

Elektriciteit Marc Destoop telt ongeveer tien werknemers. Het bedrijf is gelegen nabij Kortrijk, in Bissegem. In dit gebied bevinden zich allerlei soorten economische activiteiten, gaande van industriële activiteiten en diensten tot kantoren. Die economische activiteiten worden vaak gecombineerd met wonen.

In het geval van Elektriciteit Marc Destoop staat zijn bedrijfsruimte met atelier en burelen op een Bedrijfsruimte Elektriciteit Marc Destoopachterliggend perceel en zijn woning op een perceel aan de straatkant. De percelen liggen vlak naast elkaar. Dat biedt grote voordelen voor de bedrijfsvoering en voor de balans tussen werk en privé: bestelwagens kunnen vanuit één plek vertrekken en na zijn werk hoeft hij niet naar zijn woning te rijden. De nabijheid van de autosnelweg en de stad maakt het een uitstekende locatie om werk- en privésfeer te combineren. 

Meer info

Meer info lees je in de onderzoeksrapporten

Contact

Brigitte Borgmans
Woordvoerder Vlaams Departement Omgeving
M 0473 73 28 30
brigitte.borgmans@vlaanderen.be